Betoging lage resolutie web 42

Hoe cultuurschepen Felix De Clerck uit Kortrijk vrijwillige inzet vleugels geeft

Dossier: Culturele Connecties

“Met z’n gat in de boter gevallen,” zegt de Cultuurschepen van Kortrijk met een brede glimlach over zichzelf. Felix De Clerck (cd&v) was in 2018 nog directeur van Kunstenpunt en later adviseur op het Kabinet Crevits. Nu zit hij in een positie waar hij dagelijks met een grote diversiteit aan organisaties en vrijwilligers mag werken. “Ik mag van zoveel meegenieten. Kan mee sturen en ondersteunen.” De schoonste job, klinkt het. Eentje die hij met grote overtuiging uitvoert (ook als voorzitter van IGS Zuidwest). Zijn fundamentele leidraad? Mensen bijeenbrengen heeft altijd meerwaarde. En tegelijk een grote bezorgdheid dat de vrije speelruimte van verenigingen meer en meer onder druk komt te staan.

Laten we starten met de grootste kracht van sociaal-cultureel volwassenenwerk. Die ligt volgens jou in samenwerken?

Felix De Clerck 3
Er is geen enkele maatschappelijke uitdaging waarin de brede gemeenschap géén cruciale rol speelt. Kritische burgers zijn hyperbelangrijk. Voor klimaat, mobiliteit, overlast, schooluitval, zorg, … noem maar op. We moeten samen nadenken over hoe we dingen kunnen aanpakken. De overheid kan niet alles alleen. Burgers helpen leemtes opvullen. Daarom moeten overheden investeren in verenigingen en middenveldorganisaties.
Een voorbeeld. Overlast in de publieke ruimte. Hoe begin je eraan? Wie gaat finaal iets doen? Wij brengen de magistratuur, onderwijs, sociaal (-culturele) verenigingen, jongerenbewegingen, welzijnsorganisaties, en zo samen. We leggen op tafel wat we zien, analyseren het probleem en weten ongeveer wie welke tools heeft om eraan te verhelpen. De vraag is dan: wat kunnen we samen doen en wat kan de stad doen zodat jullie elkaar beter leren kennen? Soms zijn dat extra middelen, zodat de boel gesmeerd loopt. Niet veel, want grote zakken geld zijn er niet.Dat geldt evengoed voor verkeersveiligheid, onderwijsuitdagingen, taalstimulansen, werkloosheidshervormingen… We moeten mensen samen krijgen, samen keuzes maken en verbeteringen realiseren. Voor bijna elk probleem kom je uit bij organisaties die de zaken mee helpen oplossen. Dàt toont voor mij hun meerwaarde.

Kortrijk telt véél sociaal-culturele verenigingen

We hebben ongelofelijk veel verenigingen. Van de damclub over kunst tot Gezinsbond. Traditionele verenigingen (zoals Tuinhier, Vief, Vermeylenfonds, Dito, Markant, …, nvdr) en heel nieuwe zoals Oekraïense vluchtelingen die praattafels organiseren. Ontzettend indrukwekkend, ook qua diversiteit. Niet alleen zijn het er veel (400 culturele, nvdr), tegelijk zijn Kortrijkse verenigingen zeer actief en kwalitatief.
En ok, we merken ook dat vrijwilligers moeilijker te motiveren zijn. Dat probleem stelt zich overal in het land. Maar we kunnen nog altijd spreken van een sterk verenigingsleven dat mensen samenbrengt rond allerlei thema's. Professionele organisaties, zoals onze musea, kunnen verenigingen en hun vrijwilligers heel snel bereiken. De connectie -tot in de deelgemeenten- is snel gelegd. Onze verenigingen zijn snel mee en staan open voor vragen om mee te werken.
Felix De Clerck 2

Kortrijk is een bruisende West-Vlaamse centrumstad met 7 levendige deelgemeenten en iets meer dan 81.000 inwoners. Kortrijk profileert zich als een stad waar iedereen meetelt.

Wat maakt je trots op de amateurkunsten?

Wanneer ik schepen van cultuur werd, dacht ik de sector redelijk te kennen. Maar toen ik ontdekte wie en wat er allemaal actief is in mijn stad, was ik totaal van mijn sokken geblazen. Wat een rijkdom aan amateurkunsten hier. Allemaal vrijwilligers.Kortrijk heeft fantastische koren en theaters die schitterende producties brengen. Daarnaast denk ik ook aan een Sint Lucas Gilde die al 150 jaar (!) bestaat en nog steeds mensen samenbrengt om te schilderen en kunst te maken. Die passie. Samen creëren, samen discussiëren…Hun bestaan is niet altijd even zichtbaar, maar zij moeten niet even hard bezig zijn met zichzelf verkopen of ‘Public Relations’ als pakweg een museum of voetbalclub. Laat hen doen wat ze graag doen. We moeten niet te veel meegaan in de retoriek van ‘je belang bewijzen’. Er zit gewoon meerwaarde in mensen bijeen brengen. Dat is mijn fundamentele overtuiging. Daarvoor heb ik geen marketingcampagne nodig.

En hoe ondersteun je al dat enthousiasme?

Als stad willen we onze vrijwilligers eren. We zijn al een jaar lang bezig met het Jaar van de Vrijwilliger. We noemen straten naar vrijwilligers, we tonen hen in ons stadsmagazine, zetten ze in de bloemetjes, gaan een beurs organiseren, lanceren binnenkort het matchingsplatform ‘Give a Day’, …
Wij zorgen voor wortels en vleugels.
Felix De Clerck
Dat is mijn slagzin. We moeten kijken naar hoe we mensen versterken en inspireren. Onze stadsdienst, Team Cultuur en Ontmoeten, probeert het verschil te maken door vragen van verenigingen te beantwoorden, te netwerken en ondersteunen. Die kennis koesteren we.Tien jaar geleden deed Kunstenpunt, waar ik toen zelf nog directeur was, een onderzoek naar het inkomen van kunstenaars. Nu kon ik zelf, als eerste schepen in Vlaanderen, ‘het fair practice charter’ ondertekenen. Dit legt heldere en eerlijke principes vast oa. voor een correcte verloning van artistieke prestaties. We trekken de afspraken breed open naar alle samenwerkingen binnen de brede cultuursector.Verder hebben we het geluk dat Avansa Mid Zuidwest in Kortrijk is gevestigd. Net als DURF. Zij zorgen bijvoorbeeld voor wortels en vleugels. Beide hebben een heel diep lokaal netwerk. Ze weten heel goed wat hier leeft én kijken ook ‘naar boven’ (naar andere beleidsniveaus). Ze nemen mensen mee in een traject, bieden ondersteuning. Aanmoediging van ideeën hoeft niet altijd om geld te gaan. Dikwijls volstaat professionele begeleiding.
Natuurlijk hebben wij een basiserkenning en laagdrempelige werkingssubsidies. Daarnaast kunnen verenigingen projectsubsidies krijgen voor unieke activiteiten. Tot voor kort kwam dat advies van de verenigingsraad. Intussen werden de projectmiddelen samengevoegd in een fonds van 75.000 euro. Dat geeft de jury - die werd uitgebreid met jeugdwerk en professionele kunsten - de kans om een actievere rol op te nemen. Ze detecteren en signaleren opportuniteiten. Door organisaties uit verschillende biotopen gericht met elkaar in contact te brengen rond gelijkaardige doelstellingen, komen zij misschien tot intensere samenwerkingen of grotere projecten met een breder publiek. Tegelijk probeert de jury de blik breder open te trekken, door te zeggen: “denk eens hieraan”, of “ken je de bovenlokale subsidielijn al?”.

Op welke manier krijgt (cultuur)beleidsinspraak vorm in jullie bestuur?

Felix De Clerck
De Kortrijkse Cultuurraad kent drie pijlers: het Kunstenoverleg, het Erfgoedplatform en het Verenigingsplatform dat zowel sociaal-culturele verenigingen, amateurkunsten als lokaal cultureel gemeenschapsleven in de rangen telt. Hun opdracht is helder: overleg organiseren, informatie uitwisselen én beleidsadvies verlenen. Ik probeer af en toe aanwezig te zijn. Soms is het ook nuttig niet aanwezig te zijn (lacht) zodat zij hun rol ten volle kunnen opnemen. De Cultuurraad is een uitstekend klankbord. Ik toets graag dingen af voor we aan de slag gaan, stel hen geregeld de vraag om samen zaken uit te werken. Daarnaast waardeer ik hun kritische input. Een job als schepen doe je niet om schouderklopjes te krijgen. Wel om openlijk vragen te durven stellen en bij te sturen.
En ik zeg dit met heel veel liefde… Maar ook hier merken we dat de werking van bijvoorbeeld een Erfgoedplatform tijdelijk stil dreigde te vallen (intussen blazen we het nieuw leven in). De sterkhouders komen nu eenmaal op een bepaalde leeftijd waarop ze hun rol los willen laten, maar zich zorgen maken hoe ze jongere mensen kunnen betrekken bij het verhaal? In die zin, zagen zij ook wel een opportuniteit in het Kortrijk Cultuurfonds: DURF. In het begin misschien wat aarzelend, of zelfs vanuit enig wantrouwen. Maar door vaak met de betrokkenen te praten en te kijken hoe een deel van hen mee aan boord kon blijven van de nieuwe structuur, kwam er positief advies.
Verder lopen bv. in Heule en Rollegem participatietrajecten gericht op de inwoners van die specifieke deelgemeenten. In Heule staan we voor verschillende ruimtelijke en maatschappelijke keuzes. Het stadsbestuur wil de Heulenaar betrekken. Samen met inwoners willen we nadenken, keuzes maken en vooruitgaan. In eerste instantie door in gesprek te gaan met vertegenwoordigers van verschillende Heulse verenigingen, het middenveld en andere partners. In het najaar nemen we alle geïnteresseerden mee in alles wat beweegt op korte, middellange en lange termijn via een ‘Infobeurs’. In Rollegem, organiseerden we dan weer een participatieve wandeling waarbij Rollegemnaren verschillende plannen voor hun gemeente leerden kennen. Via vragen van ambtenaren ter plaatse kon ook input verzameld worden.

We zijn intussen bijna halfweg legislatuur. Welke ambities kon je al waarmaken? Waar wringt soms het schoentje?

Ik ben heel tevreden over wat we met het fonds kunnen realiseren: innovatieve projecten aanmoedigen die aan kruisbestuiving doen. Eén van de lijnen zet trouwens ook expliciet in op kleine, beloftevolle organisaties helpen groeien in hun organisatieontwikkeling. Gespreid over drie jaar ontvangen ze € 30.000 om zo de tussenstap te zetten naar een stevigere entiteit die op een hoger niveau een werking kan ontplooien.
Vroeger had je provinciale middelen. Die zijn weggevallen waardoor de kloof tussen het lokale en Vlaamse vaak te groot is.
Felix De Clerck
En ja het is een realiteit dat elke overheid het met beperktere middelen moet doen en z’n rekening op orde moet houden. Kortrijk bespaart niet op middelen die we aan organisaties geven. Tegelijk, in alle eerlijkheid… Vroeger konden verenigingen 100% gratis gebruik maken van alle infrastructuur. Nu werken we met een jaarabonnement van € 50. Dat valt sommige organisaties moeilijk, maar gezien de context toch billijk, lijkt ons. Bovendien willen we blijven werken aan eigentijdse ontmoetingscentra en gezellige ruimtes voor verenigingen.

Finaal. Welke boodschap geef je graag mee aan Vlaamse of federale beleidsmakers?

Een kleine vzw die pakweg 5 activiteiten per jaar organiseert, moet niet in hetzelfde verantwoordingsstramien zitten als multinationals. Blijf waken over een gepaste verantwoording en controle op maat van verenigingen. Transparantie over de besteding van publieksmiddelen is nodig. Maar we moeten opletten dat we van een mug geen olifant maken. Hou rekening met de organisatieschaal en draagkracht van vrijwilligers.Iets waar ik me ook fundamenteel zorgen over maak is de instrumentalisering van de sector. Uitspraken als “iedereen mag doen wat ie wil” – maar als wij het er niet mee eens zijn dan – “zonder onze subsidies” vind ik problematisch. We moeten een onderscheid maken tussen onze persoonlijke en ideologische visie als politicus, en wat beweegt van onderuit. We leven in een pluralistische samenleving waar mensen zich kunnen verenigen en hun gedacht mogen zeggen. Het is niet omdat ik middelen aan een organisatie geef dat ik het met hen eens moet zijn. Ik kan politiek op een heel ander spectrum zitten of bepaalde uitingen niet stijlvol vinden (de wettelijke grenzen in acht genomen natuurlijk, maar die zijn wat mij betreft breed). We zijn op een ontzettend gevaarlijk hellend vlak aangekomen. Nationaal, regionaal, lokaal… ik zie het overal. Terwijl mensen het recht hebben om dingen te zeggen en te doen. Dus moeten overheden de mogelijkheden bieden om dat te doen. Dat is nu eenmaal een democratie.