Is er nog ruimte voor cultuur en sport in de gevangenis?

maandag 9 maart 2026

De coördinatie van sport- en cultuuractiviteiten in gevangenissen zou volgens een nieuw plan van de Vlaamse regering voortaan rechtstreeks door de overheid worden georganiseerd. Wat betekent dit voor vzw De Rode Antraciet die al ruim 20 jaar fungeert als schakel tussen gevangenissen en veel culturele en sportpartners, vroeg Frederik Sioen (Vooruit) aan verantwoordelijk minister Zuhal Demir (N-VA).

Werking met een breed netwerk

De Rode Antraciet coördineert sinds 2004 cultuur-, sport- en participatieactiviteiten in Vlaamse en Brusselse gevangenissen. Via de samenwerking met een breed netwerk van culturele en sportpartners vonden de voorbije jaren tal van activiteiten plaats, van concerten en workshops tot sportprogramma’s en de uitbouw van gevangenisbibliotheken. Hun naam verwijst naar “een gloeiend stukje kool, een symbool van licht in het donker en warmte in een koude omgeving”.In de commissie benadrukte Sioen het belang van die werking. Volgens hem dragen cultuur- en sportactiviteiten bij aan zelfreflectie, participatie en re-integratie van gedetineerden. Hij vroeg de minister welke waarde zij hecht aan dergelijke initiatieven en of zij erkent dat gevangenen recht hebben op cultuurparticipatie en sportactiviteiten. Hij uitte ook zijn bezorgdheid over de gevolgen voor de opgebouwde expertise en het netwerk van De Rode Antraciet. Tot slot vroeg hij welke maatregelen de minister zal nemen om die kennis en samenwerkingen te behouden.

Integratie in het Agentschap Justitie en Handhaving

Minister Demir bevestigde dat de Vlaamse Regering de opdrachten van De Rode Antraciet wil onderbrengen bij het Agentschap Justitie en Handhaving. Volgens de minister is die beslissing onder meer ingegeven door het wegvallen van een decretale basis voor subsidiëring van De Rode Antraciet na de afschaffing van het Participatiedecreet. Maar de minister beroept zich ook op aanbevelingen van het Rekenhof om de coördinatie van hulp- en dienstverlening in gevangenissen centraler te organiseren. Door alle opdrachten binnen het agentschap onder te brengen, wil de regering volgens haar meer efficiëntie en een meer uniforme aansturing realiseren.Demir benadrukte dat de activiteiten zelf niet verdwijnen. Ze zouden volgens haar net “verankerd” worden in de werking van het agentschap. Het personeel van De Rode Antraciet krijgt de mogelijkheid om over te stappen naar het agentschap, zodat kennis en expertise behouden blijven, aldus nog de minister.

Vragen over de toekomst van de vzw

Uit het verdere debat bleek dat de ‘integratie’ verregaand is. Op een vraag van Eva Platteau (Groen) of de vzw dus effectief zijn opdracht verliest, antwoordde minister Demir bevestigend. Dit betekent dus dat dat De Rode Antraciet haar centrale rol verliest en dat de werking rechtstreeks binnen een overheidsdienst wordt georganiseerd.In een reactie na de commissiebespreking benadrukte Sioen opnieuw het belang van een zorgvuldige overgang. Hij vindt het essentieel dat de opgebouwde expertise en het netwerk van De Rode Antraciet behouden blijven. Volgens hem is dat netwerk “weldoordacht opgebouwd” en vormt het een cruciale basis voor de huidige werking. Daarnaast wijst hij op het belang van ruimte voor een onafhankelijke en kritische stem binnen de werking.

Autonomie van het middenveld onder druk

Hoewel de minister benadrukt dat sport- en cultuuractiviteiten in de gevangenissen behouden blijven, verschuift de organisatie ervan van een onafhankelijke sociaal-culturele actor naar een overheidsdienst. Dat roept bredere vragen op over de rol van het middenveld. De Rode Antraciet bouwde de voorbije twee decennia immers een uitgebreid netwerk uit met culturele partners, kunstenaars, sportorganisaties en andere maatschappelijke actoren. Als onafhankelijke organisatie kon de vzw daarbij fungeren als brug tussen de gevangenissen en het brede sociaal-culturele veld.De vraag blijft in welke mate een overheidsdienst dezelfde ruimte, flexibiliteit en onafhankelijkheid kan bieden om externe partners te betrekken en nieuwe initiatieven te ontwikkelen.

Terug naar overzicht

Bart Verhaeghe Neem contact op met Bart