Europese besparingsplannen bedreigen cultuur en middenveld: 30% minder voor Agora/EU-programma?
maandag 16 november 2026
Een voorgestelde besparing van 30% op het Europese AgoraEU - programma dreigt de Europese culturele samenwerking, onafhankelijke journalistiek en civiele samenleving zwaar te treffen. Ook voor Vlaamse organisaties staat er heel wat op het spel. Meer dan duizend Europese middenveldorganisaties verzetten zich tegen de plannen en vragen om voldoende middelen te blijven voorzien voor cultuur, media en democratie.
Bijna een derde minder middelen voor cultuur en democratie
De Europese Unie onderhandelt momenteel over haar meerjarenbegroting voor de periode 2028-2034. In een onderhandelingsvoorstel van het Ierse voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie, dat op 10 oktober 2026 werd bekendgemaakt, wordt voorgesteld om het budget voor AgoraEU terug te schroeven van 8,6 miljard euro (oorspronkelijk door de Europese Commissie voorgesteld) naar 6 miljard euro. Dat betekent een vermindering met 30%.AgoraEU is het toekomstige Europese financieringsprogramma voor cultuur, media en democratie. Het moet Europese samenwerking in de culturele en creatieve sector ondersteunen, net als in de audiovisuele sector, onafhankelijke journalistiek en organisaties uit het middenveld. Het programma moet onder meer grensoverschrijdende projecten mogelijk maken, de artistieke en journalistieke vrijheid versterken en organisaties ondersteunen die werken rond democratische waarden, mensenrechten en burgerparticipatie.Met de voorgestelde besparing verliest het programma dus bijna een derde van de middelen die hiervoor voorzien waren. Daarmee behoort AgoraEU tot de zwaarst getroffen programma's in het nieuwe Europese begrotingsvoorstel. Ter vergelijking: voor Horizon Europe wordt een vermindering van 10% voorgesteld, voor het Europees Concurrentiefonds 13% en voor het programma Global Europe 16%.Besparing buiten proportie
Volgens Culture Action Europe levert het snoeien in het AgoraEU-budget slechts 0,14% besparing op de totale voorgestelde Europese meerjarenbegroting op. Maar daarmee verdwijnt wel bijna een derde van de middelen voor cultuur, media en civiele samenleving. Een bijzonder onevenredige ingreep dus, zeker in verhouding tot de maatschappelijke betekenis van de activiteiten die via het programma worden ondersteund. Europa lijkt hier wel in hetzelfde bedje ziek als onze Vlaamse beleidsmakers...
De besparing heeft ook grote gevolgen voor sociaal-culturele en amateurkunstenorganisaties. Want ook voor hen zijn Europese samenwerking en financiering belangrijke hefbomen. Het AgoraEU-programma biedt (ook aan kleinere organisaties) mogelijkheden om ervaringen te delen, internationale projecten op te zetten, maatschappelijke uitdagingen gezamenlijk aan te pakken en de betrokkenheid van burgers bij de samenleving te versterken. Minder Europese middelen betekent dan ook minder kansen op samenwerking en uitwisseling, én een grotere afhankelijkheid van andere financiering... die ook stevig onder druk staat.En het gaat verder. Want minder middelen voor onafhankelijke media kunnen onderzoeksjournalistiek en objectieve berichtgeving onder druk zetten. Ook organisaties die mensenrechten, rechtsstaat, gelijkheid en democratische participatie verdedigen, dreigen belangrijke steun te verliezen. Net die organisaties spelen een cruciale rol in het bewaken van de democratie, het versterken van burgers en het ter verantwoording roepen van machthebbers.
Europees middenveld verzet zich
De voorgestelde besparing stuit op breed verzet. Meer dan duizend middenveldorganisaties uit heel Europa hebben al hun bezorgdheid geuit over de plannen. Ze wijzen erop dat cultuur, onafhankelijke media en een sterke civiele samenleving geen bijkomstigheden zijn, maar essentiële bouwstenen van een democratisch en veerkrachtig Europa.Op 29 oktober was er een gezamenlijke actie van kunstenaars, cultuurwerkers, journalisten en vertegenwoordigers van middenveldorganisaties op het Schumanplein in Brussel, Stand Up for AgoraEU.De boodschap? Schap de voorgestelde besparing van 30%, voorzie minstens 10 miljard euro voor cultuur, media en civiele samenleving en bescherm de artistieke en journalistieke vrijheid, onafhankelijkheid en pluriformiteit.De organisatoren benadrukten dat de besparingen niet los kunnen worden gezien van de bredere uitdagingen waarmee Europa geconfronteerd wordt. In een tijd waarin desinformatie, autoritaire invloeden en aanvallen op democratische rechten toenemen, is het verzwakken van onafhankelijke cultuur, media en middenveldorganisaties bijzonder kortzichtig. Net deze actoren bieden ruimte voor kritische stemmen, vrije meningsuiting, maatschappelijke dialoog en betrokken burgerschap.De onderhandelingen zijn nog niet afgerond
De protestactie vond plaats op een belangrijk moment in de Europese begrotingsonderhandelingen. Op de laatste Europese Raad (15 en 16/10) bespraken de lidstaten de grote lijnen van de nieuwe meerjarenbegroting maar ze bereikten nog geen definitief akkoord. Ze streven naar een akkoord tegen eind 2026, zodat de nodige wetgeving in 2027 kan worden goedgekeurd en de Europese financiering vanaf januari 2028 zonder onderbreking kan starten. Ook het Europees Parlement verzet zich tegen het voorstel van het Ierse voorzitterschap. De begrotingsonderhandelaars van het Parlement hebben de voorgestelde besparingen op de Europese meerjarenbegroting afgewezen. Voor AgoraEU vraagt het Parlement zelfs een budget van 10,7 miljard euro. De komende weken worden dus belangrijk om de uiteindelijke budgettaire keuzes bij te sturen.Besparing niet te rijmen met Europese visie en ambities
Ook dit klinkt als een echo van wat we in Vlaanderen zien gebeuren: verschillende Europese middenveldorganisaties wijzen erop dat de Europese ambities rond cultuur moeilijk te rijmen zijn met de voorgestelde besparingen. In juni 2026 ondertekende de Raad nog de gezamenlijke verklaring Europe for Culture – Culture for Europe, waarin het belang van cultuur voor Europa wordt onderschreven. De huidige begrotingsplannen staan daar haaks op.Europese financiering mag niet afhankelijk worden van toevallige oproepen of wisselende nationale beleidsprioriteiten. Andere Europese programma's, zoals Horizon Europe of het Europees Concurrentiefonds kunnen wel aanvullende kansen bieden voor culturele en maatschappelijke projecten, maar mogen niet in de plaats komen van een specifiek en voldoende gefinancierd programma als AgoraEU.Ook op Europees niveau gaat de inzet van de onderhandelingen over meer dan een begrotingscijfer. Het gaat over de ruimte die Europa wil geven aan cultuur, onafhankelijke journalistiek en een actieve civiele samenleving. Over mogelijkheden voor organisaties om over grenzen heen samen te werken, kritische vragen te stellen en mee vorm te geven aan de samenleving. Dat zijn geen overbodige uitgaven, maar investeringen in de democratische toekomst van Europa.Heeft je organisatie contacten met Europese parlementsleden? Of ben je actief in Europese netwerken? Breng dan deze kwestie onder hun aandacht.
Meer info vind je op de website van Civil Society Europe en Culture Action Network.
