Opinie: Wie een toekomst wil voor kunst en cultuur, bespaart niet op amateurkunst
woensdag 15 april 2026
Dossier: Decreet Amateurkunsten
De amateurkunstensector kroop in de pen als reactie op de Visienota Kunsten die minister van Cultuur Gennez begin april lanceerde. Samen met De Federatie publiceerden ze onderstaand opiniestuk in Knack. "Want een ambitieus kunstenbeleid begint niet aan de top, maar aan de basis."
Lees het opiniestuk integraal hieronder of op de website van Knack.
Begin deze week kondigden onderwijsminister Zuhal Demir en cultuurminister Gennez investeringen in cultuureducatie op school aan. Zo’n 5 miljoen euro voor meer samenwerking tussen onderwijs en cultuur, structureler en ambitieuzer. Dit is oprecht een goede zaak. Want wie kinderen en jongeren met kunst wil laten kennismaken, moet daar ernstig op inzetten.Maar tegelijk wil minister Gennez vanaf volgend jaar 13% besparen op de amateurkunstenorganisaties. Dat is meer dan een miljoen euro minder voor precies die sector die cultuureducatie al decennialang in de praktijk brengt, elke dag opnieuw, overal in Vlaanderen. Dat wringt. Niet een beetje, maar fundamenteel. Waar zit de logica?
Hetzelfde verhaal bij de Visienota Kunsten die minister Gennez recent bekendmaakte. Daarin zet ze duidelijke ambities neer: de kunstenaar centraal, brede cultuurparticipatie en sterke verbindingen met onderwijs en welzijn. Het zijn doelstellingen die we alleen maar kunnen onderschrijven. Alleen: wie vandaag in Vlaanderen rondkijkt, ziet al delen van de oplossingen. Amateurkunstenaars en -verenigingen brengen ze elke dag tot leven. In ateliers, repetitielokalen, dansstudio’s en cultuurhuizen.
Meer dan 2 miljoen Vlamingen maken kunst. Ze schrijven, zingen, dansen, maken foto’s, spelen muziek of theater, creëren. 9 amateurkunstenorganisaties ondersteunen hen daarin: we begeleiden, inspireren, verbinden en versterken. Met een bescheiden budget, maar met een enorme reikwijdte. Tot in elke stad en gemeente.En precies daarin wordt nu gesneden.
Die besparingen raken een enorme beweging van makers, groepen en vrijwilligers. Onder onze petitie ‘Geen besparing op passie voor kunsten’ lieten al duizenden mensen van zich horen. De reacties maken concreet wat er op het spel staat:
Dat we zonder sterke amateurkunsten niet alleen het culturele landschap verarmen, maar ook het professionele veld ‘want vrijwel alle kunstenaars zetten hun eerste stappen als amateur).Amateurkunst zet kinderen voor het eerst op een podium, leert jongeren experimenteren met beeld en taal, laat volwassenen hun artistieke stem ontwikkelen. Wie de kunstenaar centraal wil stellen, kan niet tegelijk besparen op de plek waar kunstenaars ontstaan.
Dat amateurkunst een plaats is waar alle lagen van de bevolking samenkomen, samenwerken en elkaar ondersteunen.Want amateurkunst is meer dan een kweekvijver. Het is een van de meest toegankelijke manieren om aan kunst te doen. Het is jammen in de kelder, theater maken om de hoek. Het is betaalbaar. Met alleen je lichaam, je stem, een potlood of pen raak je al ver. De drempels zijn laag en het engagement is hoog. Koren en orkesten brengen mensen samen, over generaties en achtergronden heen. Je stapt binnen en je doet gewoon mee. Dat maakt van amateurkunst een essentiële motor van cultuurparticipatie. Wie cultuur van en voor iedereen wil maken, kan hier niet omheen.
Dat besparen op amateurkunst gelijk staat aan inboeten op welzijn.Want amateurkunst speelt zich af op het snijpunt van cultuur, welzijn en onderwijs, precies de verbindingen die de minister wil versterken. Het versterkt het mentaal welzijn en de sociale samenhang. In een samenleving waar eenzaamheid en mentale druk toenemen, is dat van onschatbare waarde. Wie bespaart op amateurkunst, zal onvermijdelijk ook inboeten op welzijn.
De Visienota Kunsten benoemt participatie, cultuureducatie en verbinding met welzijn als prioriteiten. Maar precies de sector die deze ambities vandaag al op grote schaal realiseert -de amateurkunsten- wordt niet versterkt, maar verzwakt. Dat is inefficiënt en een fundamentele inconsistentie in het beleid.Daarom roepen we de minister op om haar sterke ambities in de Visienota Kunsten en conceptnota ‘Kunst en cultuur voor elke leerling’ effectief te realiseren. De allereerste logische stap daarin is afzien van de ingrijpende besparing op de 9 amateurkunstenorganisaties. Want het is erg jammer dat zo’n stevige visie zich niet vertaalt in beleid en middelen voor de partners in de frontlinie.Goed dat de visienota ruimte laat voor dialoog en voortschrijdend inzicht, want hierover gaan we graag in gesprek met de minister.Want een ambitieus kunstenbeleid begint niet aan de top, maar aan de basis.
Wouter Van Springel (BREEDBEELD), An Leenders (Creatief Schrijven), Anja Debruyn en Koen Victoor (Danspunt), Jeroen Keymeulen (Koor&Stem), Anton De Boes & Marianne Sneijers (Kunstwerkt), Filip Verneert (Muziekmozaïek), Joke Quaghebeur (OPENDOEK), Stijn Lemaire (VI.BE), Jan Matthys (VLAMO) en Dirk Verbist (De Federatie).
Intussen tekenden meer dan 10.000 amateurkunstenaars een open brief. Ook niet akkoord met de aangekondigde besparing op amateurkunsten? Ondertekenen kan hier.
